Մանիֆեստի ամփոփում. Դեպի «Հայկական քվանտային հանգույցի տեսություն» - առաջին ստորագրող և կողմնակից՝ Կառլո Կոպպոլա
Հայկական Quantum Politics-ի 5 սկզբունքները
1. Մշակութային խճճվածություն (հեռավորության վրա փոխկապակցվածություն)
Երկու հանգույցներ, որոնք պատմականորեն կապված են եղել միմյանց հետ, շարունակում են մնալ «entangled»՝ խճճված փոխկապակցվածության մեջ. մեկի վիճակի փոփոխությունն ակնթարթորեն արտացոլվում է մյուսում՝ անկախ դրանք բաժանող աշխարհագրական կամ ժամանակային հեռավորությունից։ Այստեղ հիշողությունը չէ, որ «ճանապարհորդում է», այլ կապակցվածությունն է, որն արդեն իսկ գոյություն ունի հյուսվածքի մեջ։
2. Պայմանների վերադրում (Հայության superposition-ը)
Հայությունը մեկ, հստակ սահմանված վիճակ չէ, այլ գոյություն ունի վերադրված վիճակների մեջ. հայրենիքն ու Սփյուռքը, անցյալն ու ապագայի նախագիծը համագոյակցում են նույն հանգույցում, մինչև «դիտարկման ակտը»՝ քաղաքական իրադարձությունը, ինստիտուցիոնալ համաձայնագիրը կամ հիշատակի օրը, այն չբերի արտահայտված ձևի՝ «փլուզելով» վիճակներից մեկը։ Քաղաքական վտանգը հենց սա է. նա, ով դիտարկում է՝ լրատվամիջոցները, իշխանությունը կամ քարոզչությունը, որոշում է, թե որ վիճակը պետք է «փլուզվի», և հաճախ ընտրում է ոչ թե ամենաճշմարիտը, այլ այն, որն իրեն առավել օգտակար է։
3. Հարկադրված դեկոհերենտություն և գործիքայնացում
Հայոց պատմության վճռորոշ դրվագների «գործիքայնացումը» կարելի է դիտարկել որպես հարկադրված դեկոհերենտություն. արտաքին դերակատարը պարտադրում է մասնակի դիտարկում՝ միայն ցավը, միայն տրավման, որպեսզի Հայության ամբողջ «ալիքային ֆունկցիան» «փլուզվի» մեկ սահմանափակ և կառավարելի վիճակի։ Այս իմաստով վերահայացումը Հայության վերադրված վիճակի պաշտպանությունն է. պահպանել բոլոր վիճակները՝ լեզուն, տոկունությունը, ռազմավարական տեսլականը, արժանապատվությունը, որպեսզի ոչ ոք չկարողանա սեփական հարմարության համար նվազեցնել դրա իմաստը։
4. Արժեքների ոչ տեղայնություն
Հայկական սկզբունքները գործելու համար աշխարհագրական հարակիցություն չեն պահանջում։ Օրինակ՝ Բարին պայմանական իմաստով «մոտ» չէ Հայաստանին, սակայն այդ հանգույցը գործում է նույն ուժգնությամբ, ինչ Երևանի և նրա պատմական Սփյուռքի միջև ուղղակի կապը, որովհետև կապը արժեքների, այլ ոչ թե կիլոմետրերի կապ է։
5. Ժամանակը՝ որպես հյուսվածք, ոչ թե հաջորդականություն
Անցյալը, ներկան և ապագան իրար հաջորդող պահեր չեն, այլ նույն հյուսվածքի թելերն են, որոնք միահյուսվում են ներկայում տեսանելի մեկ ամբողջական պատկերում։ Հայաստանի պատմությունը և վաղվա ակադեմիական համագործակցությունը ոչ թե «առաջ» և «հետո» են, այլ նույն գորգի միաժամանակյա հանգույցներ, որոնք այսօր տեսանելի են։
Ժամանակակից հայկական էթիկայի այն արժեքները, որոնք պետք է ընդգծել
Որպեսզի տեսությունը չմնա վերացական, առաջարկում եմ այն խարսխել կոնկրետ և ճանաչելի արժեքների վրա.
Վերականգնողական Hayrenasirutyun (հայրենասիրություն) — հայրենիքի հանդեպ սերը ոչ թե նոստալգիկ, այլ ծրագրային. Հայությունը՝ որպես ապագայի նախագիծ, ոչ միայն որպես պաշտպանման ենթակա հիշողություն։
Արժանապատվություն՝ զոհի մտածողությունից անդին — ազգային ինքնությունը բացառապես տառապանքի պատմության վերածելու մերժում՝ փոխարենը ընդգծելով կարողությունը, ռազմավարական տեսլականը և քաղաքացիական ներդրումը։
Պատմական ճշմարտությունը՝ զերծ շահարկումներից — Մեծ Եղեռնի հիշողությունը որպես պաշտպանված էթիկական ժառանգություն, ոչ թե փոխանակման առարկա։
Դիմակայունությունը՝ որպես մեթոդ, ոչ թե հռետորաբանություն — դարերի ընթացքում մշակութային վերականգնման ապացուցված կարողություն՝ նույնիսկ ցրվածության պայմաններում։
Լեզվական և այբբենական փոխանցում — Մեսրոպ Մաշտոցի այբուբենը որպես քաղաքակրթության կենդանի կոդ, ոչ թե թանգարանային նմուշ։
Հոգևոր ինքնիշխանություն՝ անկախ պետական ինքնիշխանությունից — այն գաղափարը, որ հայկական ինքնությունը կախված չէ բացառապես սահմաններից կամ պետության ուժից, այլ հիմնված է հանգույցների մի ցանցի վրա՝ Սփյուռք, պատվավոր հաստատություններ, ակադեմիական կամուրջներ, որն ունակ է ինքնուրույն պահպանվելու և զարգանալու։
Համագործակցությունը՝ որպես ընդհանուր արժեքի ապացույց — Բարի–Հայաստան մոդելը որպես էմպիրիկ ապացույց, որ արժեքները, երբ համընկնում են, վերածվում են կոնկրետ գործողության և չեն մնում տեսություն։
Շրջանի հնարավոր ամբողջացումը
Այս մեկնաբանության մեջ գորգը միայն անցյալի պատմությունը չի նկարագրում. այն հենց տեսության էպիստեմոլոգիական գործիքն է։ Դիտարկված յուրաքանչյուր հանգույց՝ իրադարձություն, հաստատություն, երկկողմ հարաբերություն, միաժամանակ պատմական տվյալ է և քաղաքական ապացույց այն բանի, որ Հայությունը, որպես արժեքների քվանտային ցանց ընկալված, դիմադրում է այն մեկ չափման վերածելու ցանկացած փորձի։
Եթե դա օգտակար լինի, այս համակարգը կարելի է կառուցել ավելի պաշտոնական տեքստի ձևով՝ գիտական հոդվածի, հանրային ելույթի կամ ինստիտուցիոնալ ներկայացման համար նախատեսված փաստաթղթի, յուրաքանչյուր սկզբունքը զարգացնելով Բարի–Հայաստան հարաբերությունների կոնկրետ պատմական օրինակներով։
