"Armenian First Lady Anna Hakobyan visited the island of San Lazzaro and paid tribute to Mekhitar" by Carlo Coppola
ՀՀ առաջին տիկին Աննա Հակոբյանն այցելել է Սուրբ Ղազար կղզի և հարգանքի տուրք մատուցել Մխիթարին: Կառլո Կոպպոլայի հոդված.
Venice — When, in recent days, Armenia’s First Lady Anna Hakobyan removed her shoes and gently ascended the steps of the island of San Lazzaro, laying a rose upon the tombstone of Mekhitar of Sebaste — first abbot and founder of the Mekhitarist monastery in Venice — that simple act took on the weight of a promise. A promise reaffirmed not only through a gesture of secular reverence, but also by descending the chapel steps backwards, so as not to turn one’s back in disrespect, in accordance with Armenian church tradition.
It was a tribute to one of the great architects of the Armenian cultural revival of the eighteenth century, and at the same time a symbolic dialogue between past and present, between spiritual legacy and contemporary responsibility. The date was 7 February, the 350th anniversary of Mekhitar’s birth. His name, which in Armenian means “Comforter,” was undoubtedly understood in this sense within the symbolic imagination of the Prime Minister’s wife. Yet to comfort and to counsel also means to awaken, to challenge, to exhort.
The visit of the Prime Minister’s wife of the Republic of Armenia to the Venetian island thus became a moment of public reflection, shared through a lengthy social media post in which Anna Hakobyan wove together historical memory, personal commitment, and a direct appeal to Armenian citizens.
In her message, published on Facebook, she recounts asking the Armenian abbot to bestow wisdom upon her and upon her people. But her reflection goes further. She imagines a future, otherworldly encounter in which — echoing Somnium Scipionis by Cicero — Mekhitar might sternly remind her that the path of knowledge has been clearly marked for centuries, for Armenians and for humanity at large, yet humanity too often allows itself to be distracted by ambition, superficiality, and inertia.
This admonition becomes a form of collective self-examination: it is not enough to venerate the masters of the past; their teachings must be put into practice.
This appeal is part of a broader commitment that Anna Hakobyan has pursued for some time through the movement “Education is Fashionable.” At the heart of her cultural campaign today lies an initiative that is as simple as it is controversial: “one month = one book read.”
The initiative has sparked heated debate in Armenia. Some segments of public opinion have labelled it unrealistic or elitist, particularly when it is promoted by a woman, a mother, and a public figure. Hakobyan responds to these criticisms without equivocation: reading is not a luxury, but a form of civic responsibility. It does not detach individuals from reality; rather, it helps them to understand and confront it.
Addressing the more than 15,000 people who have already joined the movement, she calls for active and immediate support. None of her previous initiatives, she writes, has encountered such strong resistance. Yet precisely for this reason, the goal becomes even more urgent: to create a multiplier effect capable of engaging hundreds of thousands, and eventually millions, of citizens, regardless of the literary genre they choose.
As often happens in a politically polarised climate, controversy and instrumentalisation are never far away. Anna Hakobyan’s visit to San Lazzaro degli Armeni did not escape criticism from Prime Minister Pashinyan’s domestic opponents, who seize every opportunity to highlight what they regard as inconsistencies or impulsiveness in the actions of the Armenian Prime Minister’s wife.
Among the most insidious accusations are those driven by jealousy, which seek to cast doubt on the fidelity of Mrs Hakobyan and her husband to the Armenian Apostolic Church. Such attacks appear all the more opportunistic when one considers that a visit to an Armenian spiritual and cultural centre should be a source of national pride, not division.
And yet, even a gesture of profound cultural respect is turned into a weapon in domestic political debate, bearing witness to how difficult it is in contemporary Armenia to separate the promotion of culture from the daily struggle of politics.
In this context, San Lazzaro degli Armeni takes on a meaning that transcends mere commemoration. Entrusted to the Mekhitarist Order in 1717, the island has for centuries been a centre of scholarship, publishing, and the preservation of the Armenian language and culture — a place where knowledge has been safeguarded, transmitted, and defended.
Anna Hakobyan’s visit and her public message reaffirm the role of this place as a tangible symbol of a culture that endures through the bastion of knowledge. The ideal dialogue with Mekhitar from Sebaste thus turns into a question addressed to Armenia today: if the path has been indicated for centuries, is contemporary Armenian society — and not only Armenian society — truly willing to walk it, or does it prefer to cling to traditional paradigms that are now corrupted and betrayed, often by those who claim, by divine right or duty, to be their sole legitimate guardians?
Carlo Coppola
Աննա Հակոբյանը Սուրբ Ղազարո կղզում՝ հիշողության և մշակութային հանձնառության միջև: Մխիթար Սեբաստացու շիրիմից՝ ընթերցանության և քաղաքացիական պատասխանատվության կոչ:
Վենետիկ — Երբ օրերս Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի տիկին Աննա Հակոբյանը, հանելով կոշիկները, մեղմությամբ բարձրացավ Սուրբ Ղազարո կղզու աստիճաններով և վարդ դրեց Մխիթար Սեբաստացու շիրիմին՝ Վենետիկի Սուրբ Ղազարո Մխիթարյան միաբանության հիմնադիր առաջին աբբայի հավերժական հանգստավայրին, այդ պարզ շարժումը վերածվեց խոստման։ Խոստում, որը վերահաստատվեց ոչ միայն աշխարհիկ խոնարհումով, այլև մատուռից իջնելիս՝ մեջքով դեպի դուրս քայլելով, որպեսզի չխախտվի սրբության նկատմամբ հարգանքը, ինչպես ընդունված է հայկական եկեղեցական ավանդույթում։
Այդ պահը դարձավ հարգանքի տուրք XVIII դարի հայ մշակութային վերածննդի մեծագույն ճարտարապետներից մեկին և միաժամանակ՝ խորհրդանշական երկխոսություն անցյալի ու ներկայի միջև, հոգևոր ժառանգության և ժամանակակից պատասխանատվության միջև։ Փետրվարի 7-ն էր՝ Մխիթարի ծննդյան 340-ամյակը։ Նրա անունը հայերեն նշանակում է «Մխիթարող», և հենց այդ իմաստով էլ այն, անկասկած, ընկալվեց վարչապետի տիկնոջ հոգևոր պատկերացումների մեջ։ Սակայն մխիթարելն ու ուղղորդելը նաև նշանակում է արթնացնել, ցնցել, հորդորել։
Վարչապետի տիկնոջ այցը վենետիկյան այս հայկական կղզի դարձավ հանրային մտորումների առիթ, որոնք Աննա Հակոբյանը կիսեց սոցիալական ցանցերում հրապարակված իր ծավալուն գրառման միջոցով՝ միահյուսելով պատմական հիշողությունը, անձնական հանձնառությունն ու ուղղակի դիմումը հայ հասարակությանը։
Facebook-ում հրապարակված ուղերձում նա պատմում է, թե ինչպես խնդրեց հայ աբբայից՝ իմաստություն փոխանցել իրեն և իր ժողովրդին։ Սակայն մտորումը դրանով չի սահմանափակվում։ Նա պատկերացնում է նաև մի ապագա, անդրանիկ հանդիպում անդրշիրիմյան տարածությունում, որտեղ, իբրև Ցիցերոնի Scipionis Somnium-ի արձագանք, Մխիթար Սեբաստացին կարող էր խստորեն հիշեցնել, որ գիտելիքի ճանապարհը վաղուց է նշված՝ հայերի և ողջ մարդկության համար, սակայն մարդիկ հաճախ շեղվում են այդ ուղուց՝ տրվելով հավակնություններին, մակերեսայնությանը և անգործությանը։ Այս միտքը վերածվում է համընդհանուր ինքնաքննության. բավարար չէ մեծարել անցյալի ուսուցիչներին, անհրաժեշտ է կյանքի կոչել նրանց ուսմունքը։
Այս կոչը տեղավորվում է ավելի լայն նախաձեռնության մեջ, որը Աննա Հակոբյանը երկար ժամանակ առաջ է մղում «Կրթությունը նորաձև է» շարժման շրջանակում։ Նրա մշակութային պայքարի կենտրոնում այսօր մի նախաձեռնություն է, որը թեև պարզ է, սակայն՝ վիճահարույց. «մեկ ամիս՝ մեկ գիրք»։
Նախաձեռնությունը բուռն քննարկումներ է առաջացրել Հայաստանում։ Հանրային կարծիքի մի մասը այն որակում է անիրատեսական կամ էլիտար, հատկապես երբ նման առաջարկը հնչում է կնոջ, մոր, հանրային դեմքի շուրթերից։ Հակոբյանը այս քննադատություններին պատասխանում է վճռականորեն. ընթերցանությունը շքեղություն չէ, այլ քաղաքացիական պատասխանատվության ձև։ Այն չի հեռացնում իրականությունից, այլ օգնում է հասկանալ և դիմակայել նրան։
Դիմելով շարժմանը միացած ավելի քան 15.000 քաղաքացիներին՝ նա կոչ է անում անհապաղ և գործուն աջակցություն ցուցաբերել։ Իր խոսքերով՝ նախորդ ոչ մի նախաձեռնություն այսչափ ուժեղ դիմադրության չի հանդիպել։ Սակայն հենց այդ պատճառով էլ նպատակը դառնում է առավել հրատապ՝ ստեղծել բազմապատկող ազդեցություն, որը կներառի հարյուր հազարավոր, ապա՝ միլիոնավոր քաղաքացիների՝ անկախ ընթերցվող գրականության ժանրից։
Քաղաքականապես բևեռացված միջավայրում, ինչպես հաճախ է պատահում, շահարկումներն ու հակադրությունները մշտապես պատրաստ են ի հայտ գալու։ Աննա Հակոբյանի այցը Սուրբ Ղազարո Մխիթարյան կղզի նույնպես չխուսափեց վարչապետ Փաշինյանի ներքին ընդդիմախոսների քննադատությունից, որոնք ամեն առիթ օգտագործում են՝ ընդգծելու այն, ինչ իրենք համարում են վարչապետի տիկնոջ քայլերի անհամակարգվածություն կամ պահի թելադրանք։
Առավել նենգ են այն մեղադրանքները, որոնք, սնուցված նախանձից, կասկածի տակ են դնում Աննա Հակոբյանի և նրա ամուսնու հավատարմությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցուն։ Այս հարձակումները առավել ակնհայտորեն շահարկողական են, եթե հաշվի առնենք, որ հայկական հոգևոր և մշակութային կենտրոն այցելելը պետք է ազգային հպարտության առիթ լինի, ոչ թե բաժանարար գիծ։
Այնուամենայնիվ, նույնիսկ խոր մշակութային հարգանքի ժեստը դառնում է ներքաղաքական պայքարի գործիք, վկայելով, թե որքան դժվար է ժամանակակից Հայաստանում մշակույթի խթանումը զերծ պահել ամենօրյա քաղաքական հակամարտություններից։
Այս համատեքստում Սուրբ Ղազարո կղզին ստանում է խորհրդանշական նշանակություն, որը վեր է սովորական հիշատակումից։ 1717 թվականից Մխիթարյան միաբանությանը վստահված այս կղզին դարեր շարունակ եղել է ուսումնառության, հրատարակչության և հայ լեզվի ու մշակույթի պահպանության կենտրոն։ Տեղ, որտեղ գիտելիքը պահպանվել, փոխանցվել և պաշտպանվել է։
Աննա Հակոբյանի այցը և նրա հրապարակային ուղերձը վերահաստատում են այս վայրի դերը՝ որպես գիտելիքի բաստիոնի միջոցով գոյատևող մշակույթի նյութական խորհրդանիշ։ Մխիթար Սեբաստացու հետ իդեալական երկխոսությունն այսպիսով վերածվում է այսօրվա Հայաստանին ուղղված հարցի. եթե ճանապարհը ցույց է տրվել դարեր շարունակ, արդյո՞ք ժամանակակից հայ հասարակությունը, և ոչ միայն հայ հասարակությունը, իսկապես պատրաստ է դրանով քայլելու, թե՞ նախընտրում է կառչել ավանդական մոդելներից, որոնք այժմ ապականված և դավաճանված են, հաճախ նրանց կողմից, ովքեր աստվածային իրավունքով կամ պարտադրանքով պնդում են, որ իրենց միակ օրինական պահապաններն են։
